Իսկ գուցե հայ կնո՞ջը կդատեն ադրբեջանցուն դանակահարելու համար․ պետության դիրքորոշումը՝ փաստեր և հակասություններ

Սյունիքի մարզի Շաքի գյուղում հոկտեմբերի 1-ին տեղի ունեցած միջադեպը, երբ ադրբեջանցի զինծառայողը ներխուժել էր տներից մեկը և կրակել 39-ամյա Անի Ավետիսյանի ոտքին ու ձեռքին, վերածվել է ոչ միայն քրեական գործի, այլև քաղաքական ու բարոյական լուրջ բանավեճի։ Հայ հասարակության շրջանում պտտվող հարցադրումը, թե արդյոք գուցե հայ կնոջը դատեն, որ ադրբեջանցի զինվորին դանակահարել է, քանի որ  պետությունը, կարծես թե, ադրբեջանցուն է պաշտպանում, առաջացել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի մի շարք հայտարարություններից, որոնք քննադատների կողմից գնահատվել են որպես զոհին մեղադրելու և հանցագործին արդարացնելու փորձ։

Դեպքի փաստական կողմը

Ադրբեջանցի զինծառայող Նասիմի Ռահիմ օղլի Մուսաևը, որը, ըստ ադրբեջանական կողմի, սեպտեմբերի 26-ին լքել էր զորամասը, սեպտեմբերի 29-ին արդեն գտնվել էր Հայաստանի տարածքում։ Հոկտեմբերի 1-ին նա ներխուժել է Շաքի գյուղի տներից մեկը, երեխաները դպրոցից վերադարձել են ու տեսել, որ տան լուսամուտի ապակիները կոտրված են։ Զանգահարել են մորը և հեռախոսով խոսելով՝ մտել են տուն, մայրը լսել է աղմուկը ու արագ եկել երեխաների մոտ։ Ըստ տուժողի քրոջ՝ զինվորը պատանդ է վերցրել երեխաներին, իսկ մայրը, նրանց պաշտպանելիս, կորցրել է մատներ և ստացել ոտքի հրազենային վնասվածք։ Հայ կինը դանակով հարվածներ է հասցրել հանցագործին, ինչի շնորհիվ վերջինս դիմել է փախուստի, սակայն շուտով ձերբակալվել է։ Տուժածը տեղափոխվել է Երևան, որտեղ վիրահատվել է, իսկ նրա երեխաներից մեկը ստացել է աջ դաստակի կոտրվածք։

Իրավական ընթացքը և կնոջ կարգավիճակը

Մուսաևի նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ մի քանի հոդվածներով՝ ապօրինի սահմանահատում, զենքի և զինամթերքի մաքսանենգություն, բնակարան անօրինական ներխուժում և զենքի գործադրմամբ ծանր վնաս հասցնելը։ Դատարանը նրան կալանավորել է երկու ամսով։ Ընդ որում, Անի Ավետիսյանը և նրա երկու երեխաները պաշտոնապես ճանաչվել են տուժող։ Այսպիսով, իրավական տեսանկյունից հայ կնոջ դեմ որևէ քրեական գործ չի հարուցվել, և նա հանդես է գալիս որպես տուժող, այլ ոչ թե մեղադրյալ։

Պետության դիրքորոշումը՝ փաստեր և հակասություններ

Հարցադրումը, թե «պետությունը ադրբեջանցուն է պաշտպանում», հիմնականում կապված է վարչապետ Փաշինյանի հրապարակային հայտարարությունների հետ։ Հոկտեմբերի 7-ին խորհրդարանում Փաշինյանը նշել է, որ կինը «պետք է սպասեր ոստիկաններին» և չմիջամտեր։ Ավելի վաղ նա միջադեպը որակել էր որպես «սովորական քրեական դեպք»՝ ընդգծելով, որ ադրբեջանցի զինվորը «քնել էր այդ տանը», և իրադարձությունները զարգացել են «անակնկալի և քաոսի» պայմաններում։ Ընդդիմադիր «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի ներկայացուցիչ Մարիամ Ղահրամանյանը Փաշինյանի խոսքերը գնահատել է որպես «եթե ոչ արդարացում, ապա առնվազն մեղմացում»՝ նշելով, որ վարչապետը «ուղղորդում է քննության ընթացքը»՝ շտապելով բացառել դիվերսիայի հնարավորությունը։

Մյուս կողմից՝ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Մուսաևը պետք է դատվի Հայաստանում և «պատժի գոնե մի մասը կրի Հայաստանում»։ Նա չի բացառել նաև ապագայում Ադրբեջանին հանձնելու հնարավորությունը, ինչը հակասություններ է առաջացրել։ Միջազգային իրավունքի փորձագետ Արա Ղազարյանի խոսքով՝ եթե ադրբեջանցուն հանձնեն, ապա «տուժողի իրավունքները մնում են անպաշտպան», և սոցիալական արդարությունը տուժում է։

Մարդու իրավունքների պաշտպանի դերը

Հատկանշական է, որ Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը հայտարարել է, որ «մոնիթորինգ է իրականացնում ազատությունից զրկված անձի (Մուսաևի) իրավունքների ապահովման ուղղությամբ»։ Սա լրացուցիչ հիմք է տալիս այն կարծիքին, որ պետական ապարատի որոշ հատվածներ ավելի շատ կենտրոնացած են ադրբեջանցի զինծառայողի իրավունքների պաշտպանության, քան հայ տուժողի շահերի վրա։

Փաստերը ցույց են տալիս, որ Անի Ավետիսյանը դատական պատասխանատվության չի ենթարկվում․ նա տուժող է։ Սակայն վարչապետի հրապարակային հայտարարությունները, որոնք զոհին մեղադրում են «սխալ վարքի» համար, իսկ հանցագործին ներկայացնում որպես «շփոթված» անձի, լուրջ հիմքեր են ստեղծում կասկածելու, որ պետության գործադիր իշխանությունը փաստացի աշխատում է ադրբեջանցի զինվորականի վարկանիշը մեղմելու ուղղությամբ։ Իրավական դաշտը, այդուհանդերձ, դեռևս պաշտպանում է հայ կնոջը որպես տուժողի, սակայն հարցը, թե արդյոք արդարադատությունը կհասնի իր ավարտին, մնում է բաց՝ հաշվի առնելով ղեկավարության հռետորաբանության ազդեցությունը քննության վրա։

Այս թեմայով Ենթադրենք իրենց ասենք՝ գերիներից մեկին մեզ տվեք, որ էս զինվորին տանք, վաղը, որ մեզնից զինվոր անցնի, բա մենք ո՞ւմ ենք տալու․ Փաշինյան ՊՆ-ն դադարեցրել է մի շարք արցախցի զինծառայողների հատկացված բնակարաններից օգտվելու իրավունքը. փաստաբան Փոխեք այդ մարդուն, չի կարողանում, չի ձգում․ Նարեկ Կարապետյանը՝ Սուրեն Պապիկյանի մասին (տեսանյութ) «Ուժեղ Հայաստանն» առաջարկում է ստեղծել քննիչ հանձնաժողով՝ Շաքիի միջադեպն ու բանակի ինքնասպանությունների դեպքերը ուսումնասիրելու նպատակով