ՀԱՊԿ-ից դուրս գալո՞ւ, ԵԱՏՄ-ում մնա՞լ․ ի՞նչ կուրս է բռնել պաշտոնական Երևանը

Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերություններում տնտեսական համագործակցությունն ու քաղաքական տարաձայնություններն ավելի ու ավելի հաճախ հայտնվում են նույն օրակարգում։ Պաշտոնական Երևանը չի պատրաստվում վերադառնալ ՀԱՊԿ-ի նախկին գործելակերպին, միաժամանակ հայտարարում է ԵԱՏՄ-ում մնալու ցանկության մասին և շարունակում եվրոպական ինտեգրման գործընթացը։ 

Ուզում է օգուտ ստանալ ԵԱՏՄ հարաբերություններից ,բայց պետական մակարդակով ագրեսիվ տրամադրություն ստեղծել նույն կառույցի անդամ երկների նկատմամբ։Բայց որքանո՞վ է հնարավոր երկարաժամկետ պահպանել այս իրավիճակը։

Հոկտեմբերի 28֊ին Ռուսաստանի ԱԳՆ ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան քննադատել է Երևանի արձագանքը ԵԱՏՄ-ին վերաբերող զեկույցին, այն անվանելով շտապողական և ագրեսիվ։ Զեկույցը ներկայացնում է Հայաստանի ԵԱՏՄ շրջանակներում պարտավորությունների հնարավոր կասեցման տնտեսական հետևանքները, եվրոպական ինտեգրման գործընթացի համատեքստում։

Մոսկվայի ուղերձը բավական հստակ է․ Հայաստանը պետք է հստակեցնի իր արտաքին քաղաքական ուղղությունը։ Երևանի դիրքորոշումն այլ է․ իշխանությունները պնդում են, որ Հայաստանը չի խախտել ԵԱՏՄ-ի իր պարտավորությունները, իսկ եվրոպական ինտեգրման և ԵԱՏՄ անդամակցության վերջնական անհամատեղելիության հարցը դեռ որոշման փուլում չէ։

Հայաստանի հաշվարկը կարծես հետևյալն է պահպանել Ռուսաստանի հետ տնտեսական կապերի առավելությունները, մինչև ընդլայնելով հարաբերությունները Եվրոպայի հետ կարողանան դառնալ ԵՄ անդամ։ Ու եթե հիշում ենք նաև օրեր առաջ հնչած հայտարարությունը ,թե Հայաստանը 30 տարի հետո կաևող է դառնալ ԵՄ անդամ, առաջանում է գլխավոր հակասությունը․ կարո՞ղ է երկիրը երկարաժամկետ օգտվել երկու ինտեգրացիոն համակարգերից, եթե դրանց քաղաքական և իրավական պահանջները մի օր բախվեն։

Պետք է նաև տարբերակել ՀԱՊԿ-ն ու ԵԱՏՄ-ն։ Առաջինը ռազմական-անվտանգային կառույց է, երկրորդը՝ տնտեսական միություն։ ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերությունների սրումը ինքնաբերաբար չի նշանակում ԵԱՏՄ-ից դուրս գալ։ Այնուամենայնիվ, անվտանգային վստահության կորուստն ու եվրոպական ուղղությամբ Երևանի քայլերը կարող են ազդել նաև տնտեսական հարաբերությունների վրա։

Նոյեմբերի 11-ի ՀԱՊԿ նիստը կարող է լրացուցիչ լարվածություն մտցնել երկկողմ հարաբերություններում, սակայն Հայաստանի ԵԱՏՄ անդամակցության հարցը դրանով ինքնաբերաբար չի լուծվելու։ Առավել կարևոր է, թե ինչ տնտեսական հետևանքներ կարող են ունենալ հետագա զարգացումները Հայաստանի արտահանողների, էներգետիկայի և բիզնեսի համար։

Այս իրավիճակում պաշտոնական Երևանից պահանջվում է ոչ միայն խոսել ինքնիշխանության մասին, այլև ներկայացնել հստակ հաշվարկներ,թե ինչ ռիսկեր կան և ինչպես է երկիրը պատրաստվում դիմակայել դրանց։ Միաժամանակ Մոսկվան պետք է հստակեցնի արդյոք տնտեսական համագործակցության շարունակությունը պայմանավորում է Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընտրության սահմանափակմամբ։

Հայաստանը դեռ չի հայտարարել ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու որոշման մասին։ Բայց եթե եվրոպական ինտեգրման և ԵԱՏՄ անդամակցության պահանջները դառնան անհամատեղելի, ընտրությունից խուսափելն այլևս հնարավոր չի լինի։

Ինքնիշխանությունը միայն սեփական ուղին ընտրելը չէ։ Դա նաև այդ ընտրության տնտեսական ու քաղաքական գինը հաշվարկելու և հասարակությանն այդ գնի մասին անկեղծորեն տեղեկացնելու պատասխանատվությունն է։ 

Արմինե Մելքոնյան