Առցանց կազինոների տրիլիոնները և մարդկային ողբերգությունների չհաշվարկված գինը

Հայաստանում առցանց խաղադրույքները վաղուց արդեն սովորական ժամանցի սահմաններից դուրս են եկել։ Դրանք դարձել են սոցիալական լուրջ խնդիր, որի իրական հետևանքների մասին պետությունը կարծես նախընտրում է քիչ խոսել։

 Եթե 2017 թվականին Հայաստանում օնլայն կազինոների խաղադրույքների ծավալը կազմել է 138,5 միլիարդ դրամ, ապա 2025 թվականին այն հասել է շուրջ 7,4 տրիլիոն դրամի։ Այսինքն՝ ընդամենը ութ տարում աճել է մոտ 53 անգամ։ 2026 թվականի առաջին ութ ամիսներին խաղադրույքների ծավալն արդեն կազմել է 5,4 տրիլիոն դրամ։

Սակայն այստեղ մի կարևոր հանգամանք կա․ խոսքը խաղադրույքների ընդհանուր շրջանառության մասին է, ոչ թե քաղաքացիների զուտ կորուստների կամ խաղադրույք կատարած մարդկանց թվի։

Իսկ ի՞նչ է կատարվում խաղադրույքների մյուս կողմում՝ մարդկանց կյանքում։

Պետական մարմինները չունեն հստակ տվյալներ, թե քանի քաղաքացի է տառապում խաղային կախվածությունից, որքան գումար են մարդիկ կորցնում, քանի ընտանիք է հայտնվել պարտքերի մեջ։ Չունեն տվյալներ ու նրանց հետաքրքիր էլ չէ, բայց նրանց առաջնային հետաքրքիր էր օնլայն կազինոների օրինագիծը տարիներ առաջ արագ կյանքի կոչելը։ Դժվար թե որևէ մեկը մոռացել է Ալեն Սիմոնյանի և Վիվառոյի Վիգենի մտերմությունն ու համատեղ հանգիստները Հունաստանում։

Հա ի դեպ այդպես էլ չհերքվեց նաև այն լուրը, թե Ալեն Սիմոնյանի 200 000 դոլարանոց մեքենան հենց Վիգենի շնորհակալությունն էր։

Այս ամենի ֆոնին համատարած լռությունն ու անգործությունը համապատասխան կառույցներում դառնում է հասկանալի։

Առողջապահության նախարարությունը բնակչության շրջանում խաղային կախվածության տարածվածության համապարփակ ուսումնասիրություն չի իրականացրել։ Զարմանալի՞ է, թե սպասելի։

Ավելին 2025 թվականին Կախվածությունների բուժման ազգային կենտրոն դիմել է ընդամենը 76 մարդ, իսկ 2026 թվականի առաջին ինը ամիսներին՝ 31։ Սրանք միայն օգնության դիմած մարդիկ են և բնավ չեն արտացոլում խնդրի իրական ծավալը։

Մյուս կողմից 2026 թվականի հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ 100 669 մարդ ինքնուրույն սահմանափակել էր իր մասնակցությունը խաղադրույքներին օգտվելով ինքնաբացարկի մեխանիզմից։

Իսկ ամենացավոտ հարցերից մեկը մնում է ինքնասպանությունների վիճակագրությունը։

Ըստ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալների 2023 թվականին Հայաստանում գրանցվել է ինքնասպանության 198 դեպք, 2024-ին՝ 179, իսկ 2025-ին՝ 199 դեպք։ Միայն 2025 թվականին գրանցվել է նաև ինքնասպանության 659 փորձ։

Բայց պաշտոնական հրապարակումներում չկան տվյալներ, թե այդ դեպքերից քանիսն են կապված եղել ֆինանսական ծանր վիճակի, պարտքերի, խաղային կախվածության կամ դրանց հետևանքով առաջացած ընտանեկան ու հոգեբանական ճգնաժամերի հետ։

Սա չի նշանակում, որ բոլոր կամ դեպքերի մեծ մասը պայմանավորված են խաղամոլությամբ։ Սակայն նման կապը բացառելու կամ դրա իրական չափը գնահատելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրություն, ոչ թե լռություն։

Երբ մարդը պարտվում է, նորից է խաղում պարտքը փակելու հույսով, վերցնում է վարկեր, թաքցնում կորուստները ընտանիքից և հայտնվում փակ շրջանի մեջ, խնդիրը վաղուց արդեն միայն խաղադրույքը չէ։ Այն կարող է վերածվել անձնական ու ընտանեկան ողբերգության։

Մինչդեռ խաղային բիզնեսի ֆինանսական ցուցանիշները բավականին լավ են հաշվարկվում։ 2025 թվականին խաղային ընկերությունների համախառն եկամուտը կազմել է 154,3 միլիարդ դրամ, իսկ ոլորտի խոշոր ընկերությունների հարկային վճարումները զգալիորեն ավելացել են։

Ստացվում է պետությունը կարողանում է հաշվել խաղային բիզնեսի միլիարդավոր եկամուտները, բայց չի կարողանում պատասխանել մի շարք շատ ավելի կարևոր հարցերի։

Քանի՞ մարդ է կորցրել իր խնայողությունները։ Քանի՞ ընտանիք է հայտնվել ֆինանսական փլուզման առաջ։ Քանի՞ երիտասարդ է իր ապագան կապել պատահական շահումի հետ։ Եվ քանի՞ ողբերգություն կարող էր կանխվել, եթե խնդիրը ժամանակին ուսումնասիրվեր։

Գուցե ժամանակն է դադարել առցանց կազինոները դիտարկել միայն որպես հարկեր վճարող բիզնես։ Որովհետև այդ տրիլիոնների մյուս կողմում ոչ թե պարզապես թվեր են, այլ մարդիկ, ընտանիքներ և ճակատագրեր։ 

Արմինե Մելքոնյան