Հակառուսական հռետորաբանության գինը․ իշխանության չհաշվարկված քայլերը

Հայաստանի իշխանությունները տարիներ շարունակ Ռուսաստանի հասցեին կոշտ հայտարարությունները ներկայացրել են որպես ինքնուրույն քաղաքականության դրսևորում, միաժամանակ հասարակությանը խոստանալով եվրոպական նոր հնարավորություններ։ Սակայն արտաքին քաղաքականությունը դատարկ խոսքերի մրցույթ չէ։ Այն պահանջում է հաշվարկ, իրական այլընտրանքներ և սեփական քայլերի հետևանքների համար պատասխանատվություն։

Օրեր առաջ ՔՊ պատգամավոր Լուսինե Բադալյանի Ռուսաստան մուտք գործելու արգելքը այս քաղաքականության շուրջ լուրջ հարցեր է առաջացնում։ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավորը հայտնել էր, որ պետք է մասնակցեր Սանկտ Պետերբուրգում կայանալիք ԱՊՀ միջխորհրդարանական վեհաժողովի հանձնաժողովի նիստին, սակայն հոկտեմբերի 14-ին նրան թույլ չեն տվել մուտք գործել ՌԴ։ Արգելքի պաշտոնական պատճառը հրապարակայնորեն չի ներկայացվել, հետևաբար այն պատգամավորի հակառուսական հայտարարությունների հետ կապելը դեռևս ենթադրություն է, բայց իրատեսական ենթադրություն։ 

Այնուամենայնիվ, միջադեպը բացահայտում է ավելի լայն խնդիր։ Եթե իշխանական քաղաքական գործիչները տարիներ շարունակ նպաստել են հակառուսական տրամադրությունների խորացմանը, ապա ինչո՞վ են հիմնավորել այդ կուրսը, և արդյո՞ք հաշվարկել են դրա հնարավոր հետևանքները։ Երբ քաղաքական հայտարարությունները չեն ուղեկցվում հստակ ռազմավարությամբ, դրանց գինը կարող է վճարել ոչ միայն իշխանությունը, այլև պետությունը։

Իշխանության արձագանքը նույնպես համարժեք քաղաքական պատասխանատվության հարց է։ Խնդիրը միայն մեկ պատգամավորի մուտքի արգելքը չէ, այլ այն, թե որքան հետևողական է Երևանը սեփական ներկայացուցիչների շահերը պաշտպանելու և Մոսկվայի հետ հարաբերություններում առաջացած խնդիրները լուծելու հարցում։

Նույն անհաշվարկվածության վտանգը նկատելի է Հայ Առաքելական եկեղեցու շուրջ ստեղծված հակամարտությունում։ Իշխանության քաղաքական նախաձեռնությունները բախվում են եկեղեցու ինքնավարության և իրավական սահմանների խնդրին։ Դատարանների որոշումները ցույց են տալիս, որ քաղաքական կամքը չի կարող փոխարինել իրավական հիմքերին։ Եկեղեցու դեմ ճնշման տպավորություն ստեղծող գործողությունները ոչ միայն խորացնում են հասարակական բևեռացումը, այլև իշխանությանը կանգնեցնում են սահմանադրական և իրավական հակասությունների առաջ։ Եկեղեցու շուրջ աղմուկը ու տարածվող ագրեսիան իր սցենարով շատ նման էր Ուկրաինայի ներքին քաղաքական կուրսին ուղղված ուղղափառ եկեղեցու դեմ։ Արդյո՞ք նույն կողմից է փչում քամին ...

Արտաքին քաղաքականության մեջ ևս Երևանը կարծես գերագնահատել է իր հնարավորությունները։ Եվրոպայի հետ հարաբերությունների խորացումը Հայաստանի ինքնիշխան իրավունքն է, սակայն քաղաքական աջակցությունը դեռևս անվտանգության, տնտեսական և էներգետիկ երաշխիք չէ։ Ռուսաստանի հետ առկա կապերը չեն կարող վերացվել միայն հայտարարություններով, իսկ դրանց թուլացման հետևանքները փոխհատուցող այլընտրանքները պետք է լինեն իրական, ոչ թե ենթադրյալ։

Նոյեմբերին որպես հնարավոր վերջնաժամկետի մասին խոսակցությունները ևս վկայում են հայ-ռուսական հարաբերությունների շուրջ աճող անորոշության մասին։ ԵԱՏՄ անդամակցության և եվրոպական ինտեգրման շուրջ հակասությունները իրական են, և դրանք հնարավոր չէ անվերջ շրջանցել քաղաքական երկիմաստությամբ։

Այս պայմաններում տեսանելի հակառուսական հռետորաբանության հնարավոր մեղմացումը կարող է ոչ թե սկզբունքային վերանայման, այլ քաղաքական հաշվարկների փոփոխության հետևանք լինել։ Երբ եվրոպական ուղղությունը չի ապահովում ակնկալվող երաշխիքները, իսկ Ռուսաստանի հետ առճակատումն իր գինն է պահանջում, իշխանությունը ստիպված է բախվել սեփական հայտարարությունների և իրական հնարավորությունների անհամապատասխանությանը։

Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գլխավոր խնդիրը հենց սա է․ արտաքին քաղաքական կուրսը ներկայացվել է որպես վճռական ընտրություն, մինչդեռ դրա բոլոր հետևանքները կառավարելու պատրաստակամությունն ու հնարավորությունները համոզիչ կերպով չեն ցուցադրվել։Նույնիսկ եթե այժմ հռետորաբանությունը փոխվի, դա չի վերացնի նախկին չհաշվարկված քայլերի պատասխանատվությունը։

Պետության ուժը հակառուսական կամ հակաարևմտյան հայտարարությունների կոշտությամբ չի չափվում։ Այն չափվում է ազգային շահերը պաշտպանելու և դրանց գինը նախապես հաշվարկելու կարողությամբ։ Իսկ երբ իշխանությունը քաղաքական հավակնությունները շփոթում է իրական հնարավորությունների հետ, սխալների հետևանքները կրում է ամբողջ երկիրը։ 

Արմինե Մելքոնյան