TRIPP․ Հայաստանի համար բացվող ճանապարհ, թե՞ տարածաշրջանային նոր խաղի գին

Նոյեմբերի 7-ին Հայաստանի, ԱՄՆ-ի և Ադրբեջանի ներկայացուցիչները հայտարարեցին TRIPP նախագծի առաջմղման նպատակով եռակողմ տեխնիկական պլանավորման խմբերի աշխատանքի մեկնարկի մասին։ Հանդիպմանը մասնակցել են ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ Եվրոպայի և Եվրասիայի հարցերով օգնական Բրենդան Հանարանը, Հայաստանի փոխարտգործնախարար Վահան Կոստանյանը և Ադրբեջանի փոխարտգործնախարար Էլնուր Մամեդովը։

Կողմերը պայմանավորվել են ստեղծել առաջին երկու աշխատանքային խմբերը, որոնք զբաղվելու են տրանսպորտային հաղորդակցությունների և էլեկտրաէներգիայի փոխանցման հարցերով։ Հայտարարության մեջ նաև վերահաստատվել է TRIPP-ի բոլոր բաղադրիչներն արագ գործարկելու պատրաստակամությունը։ Այս հայտարարությունը կարևոր է ոչ միայն իր բովանդակությամբ, այլև քաղաքական ենթատեքստով։ TRIPP նախագիծը, որն ի սկզբանե ներկայացվում էր որպես տարածաշրջանային ապաշրջափակման և տնտեսական համագործակցության ծրագիր, աստիճանաբար անցնում է գործնական իրականացման փուլ։

Բայց այստեղ մի քանի հարց կա, որոնց իշխանությունը հստակ պատասխան չի տվել։

Ո՞վ է որոշելու այդ ճանապարհի շահագործման պայմանները։ Ո՞վ է վերահսկելու ենթակառուցվածքները։ Որքա՞ն է լինելու Հայաստանի իրական տնտեսական օգուտը, և ի՞նչ երաշխիքներ կան, որ երկրի ինքնիշխանությունը որևէ կերպ չի սահմանափակվելու։ Այն ողորմություն նետվող 24%֊ից այն կողմ սեփական տարածքը ինչքանո՞վ է մնալու Հայաստանինը։

Առավել ուշագրավ է այն, որ գործընթացն առաջ է գնում ԱՄՆ-ի և Ադրբեջանի անմիջական մասնակցությամբ, մինչդեռ հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում շարունակում են մնալ չլուծված բազմաթիվ հիմնարար խնդիրներ։

Ադրբեջանը հետևողականորեն առաջ է տանում իր տարածաշրջանային օրակարգը, Թուրքիան ունի իր ռազմավարական շահերը, ԱՄՆ-ը փորձում է ամրապնդել իր դիրքերը Հարավային Կովկասում։ Իսկ Հայաստանի իշխանությունը կարծես բավարարվում է տնտեսական հնարավորությունների մասին հայտարարություններով, առանց հասարակությանը ներկայացնելու ամբողջական քաղաքական հաշվարկը։

Պետք է հասկանալ մի պարզ բան․ տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացումը կարող է իսկապես տնտեսական հնարավորություններ ստեղծել Հայաստանի համար։ Բայց դա ինքնաբերաբար չի նշանակում, որ Հայաստանը դառնում է այդ գործընթացի գլխավոր շահառուն։

Իշխանությունը պարտավոր է հրապարակային պատասխանել, թե ի՞նչ է ստանալու Հայաստանը, ինչ պարտավորություններ է ստանձնելու և ինչ երաշխիքներ ունի, որ այս նախագիծը չի վերածվի արտաքին ուժերի աշխարհաքաղաքական շահերի սպասարկման մեխանիզմի։

Ճանապարհ ունենալը դեռ հաղթանակ չէ։ Հաղթանակ է այն դեպքում, երբ դու ես որոշում դրա պայմանները, վերահսկում քո տարածքը և ապահովում սեփական երկրի շահերը։

Հայաստանը չպետք է դառնա մի ճանապարհ, որով անցնում են ուրիշների շահերը շրջանցելով հայկական պետականության շահերը։

Արմինե Մելքոնյան