Հոգևորի հետ կապի բացակայությունը նպաստում է նյութապաշտ հասարակության ձևավորմանը. Արդահան Դավիթյան

Բոլորը շտապում են...

Անգամ հեռախոսը թերթելիս, արագ֊արագ անցնում են հաջորդ րիլին, կամ նյութին,  ու թվում է ինչ֊որ կարևոր իրադարձություն մնացել է մարդու ուշադրությունից դուրս։ 

Թերթում են ու հաճախ ագրեսիվ ինչ֊որ արտահայտություններ շպրտում հակառակ կարծիք ունեցող մարդկանց հասցեին, անպայման արտաքին տեսքը, ունեցած հաջողությունը  վիրավորանք դարձնելով, Աստծո պատիժը չուշանալու սպասումով անցնում առաջ։

 Թերթում են ,որ զինվոր է մահացել, մեռնելու մասին նյութերը միշտ շատ են դիտումներ ունենում, նախ մահվան մասին լուրի վրա սեղմում են, մեկնաբանությունների դաշտում հասկանում մահվան պատճառը ու անցնում առաջ։

Ուղիղ հինգ րոպե հետո մոռանում են զոհված զինվորի մասին, կամ հիշում այն պարագայում,որ ինչ֊որ շրջապատում օրվա լրահոսից իրազեկված լինելը պետք է ընդգծել։ 

Մարդկանց կարճ հիշողության, ագրեսիայի, Աստծուն պատժիչ գործոն օգտագործելու մասին զրուցել ենք հոգեբան Արդահան Դավիթյանի հետ ։

֊Տպավորություն է, որ ժողովուրդը դարձել է կարճ հիշողության կրող։ Սա հոգեբանական ի՞նչ֊որ խնդիր է, թե նորմալ է, որ զինվորի զոհվելը դարձել է 10 վարկայն սգալու թեմա և հաջորդ քայլին հասարակությունը դարձյալ ուրախ֊զվարթ է։ 

֊Խնդիրը միայն հասարակության հիշողությունը չէ, այլ այն համակարգը, որը ստեղծվել է մեզ համար։ Կյանքի սթրեսորներն ավելացել են։ Հասարակությունը մշտապես հայտնվում է սթրեսային իրավիճակներում։ Սկզբում՝ մրցակցություն, հետո՝ անդադար համեմատություն, ինչի հետևանքով մարդիկ աստիճանաբար դժգոհ են դառնում իրենց ապրած կյանքից։

Իսկ երկարատև սթրեսի հետևանքով խորանում են շեղող զբաղմունքների, իրականությունից փախուստի և տարբեր տեսակի կախվածությունների դրսևորումները։

Այս անդադար շեղումները մարդկանց հեռացնում են սեփական արժեքներից, նպատակներից և իրական խնդիրներից։

«Կեր, խմիր, քեֆ արա» կարգախոսը կարծես ամենուր է։ Եվ սա միայն Հայաստանին վերաբերող խնդիր չէ․ այն գլոբալ բնույթ ունի։

Մարդն ինքնամեկուսացած էակ չէ․ նա սոցիումի մի մասնիկն է, իսկ սոցիալական միջավայրը հսկայական ազդեցություն ունի անհատի մտածողության և վարքի վրա։

ամբոխին հեշտ է վարակելը և կառավարելը քանի որ քննադատական մտածողությունը թուլանում է այստեղից էլ առաջանում է անդեմ հասարակություն ստեղծելու քաղաքականության անհրաժեշտությունը , ինչը որ այսօր տեղի է ունենում նաև Հայաստանում ։ Մենք՝ որպես հասարակություն, դեռ չենք հաղթահարել պատերազմի հետևանքներն ու կորուստները։ Դրանց հետ առերեսվելու և դրանք հաղթահարելու փոխարեն՝ հաճախ դիմում ենք ոչ արդյունավետ, բացասական հարմարվողական մեխանիզմների՝ կախվածությունների, իրականությունից փախուստի և ուշադրությունը շեղող զբաղմունքների ։ 

֊Ի՞նչ մեխանիզմներ են հնարավոր կիրառել, որպեսզի ժողովուրդը թմբիրից արթնանա։ 

֊Մեխանիզմները տարբեր են։ Փոքր խմբերի կամ անհատների մակարդակով աշխատանքներ տարվում են, դա շատ կարևոր է, բայց բավարար չէ։

Գաղափարախոսության բացակայությունը, ազգային ինքնության և պատկանելության գիտակցության թուլությունը, հստակ ազգային նպատակների բացակայությունը․ մենք՝ որպես ազգ, չունենք հստակ ձևակերպված նպատակներ։ Մենք առաջնորդվում ենք գոյատևման բնազդային ծրագրավորմամբ, և հենց դա էլ պատճառներից մեկն է, որ չենք կարողանում միասնական լինել։

Մինչև որևէ մեխանիզմ գտնելը՝ կարևոր է գիտակցումը։ Եթե չենք գիտակցում, որ խնդիր կա, լուծումներ փնտրելն անիմաստ է։ Նախ պետք է ընդունենք, որ խնդիր ունենք․ դա արդեն լուծման կեսն է։

Հաջորդ կարևոր քայլը ինքնաճանաչումն է։ Մենք չափազանց շատ ենք կտրվել մեր պատմությունից ու արմատներից ։

֊ Հայաստանում ագրեսիան անբնական ծավալի է հասել, ամեն օր լսում ենք սպանությունների ու կռիվների մասին։ Որևէ համընդհանուր ագրեսիայի պատճառը։ (Ի դեպ անգամ սոցցանցերում մարդիկ հրապարակավ ագրեսիա են ցուցաբերում)։

֊Հասարակության ագրեսիվությունն ունի իր խորքային պատճառները՝ աղքատություն, նախանձ, անարդարության զգացում և թերարժեքության բարդույթ։

Ինչպե՞ս է այս ամենն արմատավորվել։ Եթե շատ ավելի հեռավոր անցյալ չգնանք, կարող ենք սկսել սոցիալիստական համակարգից կապիտալիստական համակարգին անցումային ժամանակաշրջանից, որը Հայաստանում բավականին անհաջող ընթացք ունեցավ։

Ի՞նչ տեղի ունեցավ այդ շրջանում։

Առաջին հերթին խախտվեց մարդկանց ամենակարևոր հոգեբանական պահանջներից մեկը՝ անվտանգության և ապահովության զգացումը։ Աղքատության պայմաններում սկսվեց գոյատևման պայքար։ Ոչ բոլորին հաջողվեց հարմարվել նոր իրողություններին, ինչի հետևանքով սկսվեց նաև արտագաղթը։

Նոր ձևավորվող մրցակցային շուկայում ի հայտ եկան մարդիկ, որոնք հանուն շահի պատրաստ էին ամեն ինչի։ Արդյունքում հասարակությունը բևեռացավ․ մի կողմից՝ արագ հարստացողներ, մյուս կողմից՝ մարդիկ, որոնք դժվարությամբ էին ապահովում իրենց նվազագույն կարիքները։

Մարդուն բնորոշ է իրեն ուրիշների հետ համեմատելու հակումը։ Սակայն երկարատև սոցիալական համեմատությունը, հատկապես երբ այն ուղղված է դեպի ավելի ապահովված և հաջողակ խավերը, կարող է խորացնել անարդարության զգացումը։ Երբ մարդը մշտապես տեսնում է ուրիշների հաջողությունը՝ սեփական հնարավորությունների սահմանափակության ֆոնին, աստիճանաբար կուտակվում են դժգոհությունը, նախանձը, զայրույթն ու ագրեսիան։

Հասարակության մի հատվածի մոտ ձևավորվում է դիմադրություն ավելի հաջողակ, ուժեղ կամ հարուստ մարդկանց նկատմամբ։ Այս տրամադրություններից օգտվեցին նաև լրատվամիջոցները՝ դրանք դարձնելով քարոզչության գործիք, ինչն ավելի խորացրեց հասարակական բևեռացումն ու թշնամանքը։

Վերջին տարիներին մենք ականատես եղանք, թե ինչպես կարելի է այդ կուտակված հավաքական ագրեսիան մանիպուլացնել և ուղղորդել դեպի տարբեր թիրախներ՝ նախկին իշխանություններ, ռուսներ և այլ խմբեր։

Այսօր, ըստ էության, մենք գործ ունենք երկար տարիների ընթացքում կուտակված հասարակական ագրեսիայի դրսևորումների հետ։

(Իհարկե, կան նաև բազմաթիվ անհատական և իրավիճակային դրդապատճառներ, որոնք նույնպես իրենց ազդեցությունն ունեն, սակայն այս պահին նպատակահարմար չեմ համարում նշել)

֊Ինչո՞ւ են բոլոր վատ գործերի մեջ պատժիչ ուժ հիշատակում Աստծուն, գո՞ւցե մենք մեր կրոնը ճիշտ չենք հասկանում։ 

֊Մեր կրոնի ընկալումն աղավաղված է, աղավաղված է նաև աղոթքի գաղափարը։

Աղոթքը պահանջելու համար չէ, այն ցանկություններն իրականացնելու գործիք չէ։ Աստված ամեն իրավիճակում մեզ փրկելու միջոց չէ։ Աղոթքը կապ է հոգևորի հետ, իսկ հոգևորի հետ կապը ինքդ քեզ հետ հաշտ լինելն է, ինքդ քեզ ընդունելը։

Աստծուն՝ որպես փրկչի ընկալումը, կարծես, պրոյեկտվում է նաև քաղաքական գործիչների վրա։ Մենք սպասում ենք, որ ինչ-որ մեկը մեզ կփրկի, իսկ երբ դա տեղի չի ունենում, մեղադրում ենք նրանց, որ մեզ չփրկեցին։

Բավական է հետևել սոցիալական մեդիայի քննարկումներին․ բոլորը մեղադրում են բոլորին, բոլորը կրկնում են նույն մտքերը, բայց գրեթե ոչ ոք պատրաստ չէ ընդունելու սեփական սխալները։

Արդյո՞ք սա կրոնի կամ հոգեվորի հետ կապ ունեցող հասարակության վարքագիծ է։ Եթե այո, ապա ակնհայտ է, որ կրոնի էությունը սխալ է ընկալվել։

Հոգևորի հետ կապի բացակայությունը նպաստում է նյութապաշտ հասարակության ձևավորմանը։

Սակայն այստեղ ևս մի պարադոքս կա․ նյութապաշտ աշխարհայացքի պայմաններում մարդն ինքն է իր կյանքի պատասխանատուն և հակված չէ սեփական անհաջողությունների համար մեղավորներ փնտրելու։

Իսկ մենք կարծես ոչ հոգևորին ենք մոտ, ոչ էլ նյութապաշտ ենք ։ Մենք չենք ստանձնում սեփական կյանքի պատասխանատվությունը, բայց միաժամանակ չենք էլ կառուցում իրական հոգևոր արժեքների վրա հիմնված աշխարհայացք։

Զրուցեց Արմինե Մելքոնյանը